Ρευματοειδής Αρθρίτιδα
H Ρευματοειδής Αρθρίτιδα είναι μια χρόνια, συστηματική, φλεγμονώδης νόσος, της οποίας οι κύριες εκδηλώσεις προέρχονται πρωτίστως από τις αρθρώσεις όπως πόνο, διόγκωση, δυσκαμψία και απώλεια της λειτουργικότητας αυτών. Η φλεγμονή στις αρθρώσεις ξεκινάει από τον αρθρικό υμένα που επενδύει την αρθρική κοιλότητα και θρέφει τον αρθρικό χόνδρο. Η φλεγμονή οδηγεί στην υπερπλασία του αρθρικού υμένα (γνωστός ως πάννος) ο οποίος εισβάλει, στο χόνδρο, στο υποχόνδριο οστούν, στους συνδέσμους κι είναι υπεύθυνος για τις καταστροφές των αρθρώσεων και τις επακόλουθες παραμορφώσεις αυτών.
Εκτός απ’ την προσβολή των αρθρώσεων υπάρχουν συχνά και εξωαρθρικές εκδηλώσεις τις νόσου, δηλαδή προσβολή και άλλων οργάνων όπως δέρμα, οφθαλμοί, πνεύμονες, καρδιά, αίμα κ.α, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό είναι υπεύθυνες για την νοσηρότητα και θνητότητα. Η βαρύτητα της ΡΑ κυμαίνεται ευρέως, απ’ την ήπια – μέτριας βαρύτητας νόσο μέχρι τη χρόνια επιθετική με καταστροφή-παραμόρφωση των αρθρώσεων και τις εξωαρθρικές εκδηλώσεις.
Επιδημιολογία
Η ΡΑ προσβάλει όλες τις φυλές και έχει παγκόσμια κατανομή. Η συχνότητα αυξάνει με την ηλικία, με peak μεταξύ 40-60 ετων. Η συχνότητα της νόσου στην Ελλάδα κυμαίνεται στο 0,6-1%. Οι γυναίκες προσβάλονται συχνότερα από τους ανδρες, σε αναλογία 3 προς 1.
Αιτιολογία
Η αιτιολογία της παραμένει άγνωστη. Φαίνεται πάντως ότι η ΡΑ οφείλεται σε διαταραχή της ανοσολογικής απόκρισης από κάποιο εξωτερικό παράγοντα, σε ένα γενετικά επιβαρυμένο άτομο, που οδηγεί στην εκδήλωση της νόσου. Εχουν ενοχοποιηθεί και αναζητηθεί διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες, όπως λοιμώδη αίτια που πιθανά εμπλέκονται στη «πυροδότηση» της ΡΑ χωρίς όμως να ταυτοποιηθεί κάποιος συγκεκριμένος. Τελευταία υπάρχει έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον και πρώτα στοιχεία στη συσχέτιση καπνίσματος και "πυροδότησης" ΡΑ. Πιθανώς υπό την επίδραση του εξωτερικού παράγοντα τα "ίδια" στοιχεία του οργανισμού έχουν υποστεί κάποια αλλαγή και δεν αναγνωρίζονται από το ανασολογικό σύστημα, το οποίο πλέον τα αναγνωρίζει και αντιμετωπίζει ως "ξένα".
Οι γενετικοί παράγοντες φαίνεται ότι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη νόσο. Ο σχετικός κίνδυνος ανάπτυξης ΡΑ στους μονοζυγώτες βρέθηκε 3.5 φορές μεγαλύτερος από ό,τι στους ετεροζυγώτες διδύμους. Η ΡΑ όμως δεν παρουσιάζει οικογενειακή συσσώρευση. Διάφορα γονίδια σχετίζονται όχι μόνο με την αυξημένη προδιάθεση εμφάνισης της νόσου, αλλά και με τη βαρύτητά της καθώς και με συγκεκριμένους τύπους προσβολής.
Κλινική εικόνα ΡΑ
Η ΡΑ συνήθως εμφανίζεται με ύπουλο τρόπο μέσα σε περίοδο αρκετών εβδομάδων. Μπορεί σπανιότερα η έναρξη να είναι εκρηκτική, μέσα σε διάστημα λίγων ημερών ή με τη μορφή οξείας μονοαρθρίτιδας. Κατά την έναρξη της ΡΑ συχνά απουσιάζει η συμμετρία στην προσβολή των αρθρώσεων. Περίπου στο 10% των ασθενών προυπάρχει ιστορικό παλλίνδρομου ρευματισμού για μήνες ή έτη. Σε μερικούς ακόμα ασθενείς τα αρχικά συμπτώματα από τις αρθρώσεις μπορεί να μην είναι τόσο έκδηλα, αλλά στην κλινική εικόνα να κυριαρχούν συμπτώματα όπως η εύκολη κόπωση, η καταβολή, η απώλεια βάρους, η πρωινή δυσκαμψία, οι μυαλγίες και η χαμηλή πυρετική κίνηση.
Συνήθως οι αρθρώσεις που προσβάλλονται κατά την έναρξη της νόσου είναι οι μικρές αρθρωσεις των χεριών [40%] και των ποδιών [20%], οι ώμοι [20%] και οι Πηχεοκαρπικές/καρποί [15%].
Η συμπτωματολογία από τις αρθρώσεις οφείλεται είτε:
α) στη φλεγμονή του υμένα –υμενίτιδα, η οποία ακολουθεί πορεία υφέσεων και εξάρσεων ή
β) στις μόνιμες βλάβες-παραμορφώσεις που είναι μη αναστρέψιμες και προσθετικές, δηλαδή αυξάνονται με το χρόνο κατά την πορεία της νόσου, και τυπικά αρχίζουν να εμφανίζονται μεταξύ 1ου και 2ου έτους απ’ την έναρξη της νόσου - όταν αυτή δεν ελέγχεται.
γ) η Πρωινή Δυσκαμψία (ΠΔ), ένα ακόμη σύμπτωμα των προσβεβλημένων αρθρώσεων, μαζί με κακουχία, πρωινή κόπωση εμφανίζεται σε όλους τους ασθενείς με ΡΑ, είναι παρατεταμένη, διάρκειας συνήθως μεγαλύτερης των 2 ωρών και επιτείνεται μετά από περιόδους ακινητοποίησης των αρθρώσεων, όπως μετά τον νυχτερινό ύπνο. Η διάρκεια της ΠΔ σχετιζεται με τον βαθμό της φλεγμονής και υποχωρεί όταν επιτευχθεί ύφεση της νόσου.
Οι αρθρώσεις που μπορεί να προσβληθούν απ’ τη ΡΑ κατά τη πορεία της νόσου πρακτικά είναι όλες οι αρθρώσεις, μικρές και μεγάλες με προτίμηση κατά την έναρξη την προσβολή των αρθρώσεων συνήθως των άνω άκρων.
Οι αρθρώσεις που δεν προσβάλλονται από την ΡΑ είναι οι ονυχοφόρες αρθρώσεις των χεριών και από την Σπονδυλική Στήλη η Θωρακική και η Οσφυική Μοίρα.
Η αρχική προσβολή συνήθως περιορίζεται σε λίγες αρθρώσεις, όμως προοδευτικά μέσα στα πρώτα έτη της νόσου ο αριθμός των συνολικά προσβεβλημένων αρθρώσεων τείνει να φτάσει το μέγιστο όριο [plateau] για κάθε ασθενή. Ο αριθμός των προσβεβλημένων αρθρώσεων σχετίζεται με τη σοβαρότητα/ενεργότητα της νόσου και τη λειτουργική κατάσταση του ασθενούς.